Từ công nghệ kỹ thuật số đến đào tạo KTS ở Việt Nam

Trên thế giới, việc khai thác, ứng dụng CNKTS trong đào tạo KTS đã được nghiên cứu, thực hiện từ lâu. Tuy nhiên ở nước ta hiện nay, việc ứng dụng CNKTS trong đào tạo KTS mới trong giai đoạn bắt đầu. Do vậy, cần có những nghiên cứu để đổi mới phương pháp, chương trình đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội và hội nhập quốc tế.

Nhà hát opera Quảng Châu, Trung Quốc, một công trình tiêu biểu của Zaha Hadid – Bậc thầy về kiến trúc tham số (Parametric architecture).

Công nghệ kỹ thuật số với kiến trúc

CNKTS đã góp phần hình thành các xu hướng kiến trúc mới: Kiến trúc tham số. Thiết kế tham số với mô hình hóa hoàn toàn trên máy tính đã làm chiến lược thiết kế của KTS thay đổi. Quá trình sơ phác, tìm ý tưởng (sketch) hầu như chỉ làm việc trên một công cụ 3D riêng biệt hơn là vẽ tay, mọi đối tượng đều được “Module” hay “Pattern” hóa nhằm để tái sử dụng và chia sẻ ý tưởng thiết kế. Số hóa ngày nay không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của giới kiến trúc mà làm thay đổi một cách căn bản mô hình sản xuất, thiết kế kiến trúc.

Rõ ràng, CNKTS đã tác động mạnh mẽ và làm thay đổi kiến trúc nói chung và quy trình thiết kế kiến trúc nói riêng, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến cả phương thức và quy trình đào tạo KTS. Điều đó đòi hỏi phải có sự thay đổi lớn trong việc đào tạo KTS để phù hợp với thời đại.

Bảo tảng Quốc gia của Qatar do KTS KTS.Jean Nouvel thiết kế năm 2017. Công trình được thiết kế phù hợp với bảo tàng của thế kỷ 21, cho phép người xem trải nghiệm các hiện vật trưng bày theo ba chiều, sử dụng phim ảnh và mô hình để giúp truyền tải rõ hơn tới khách tham quan. 

Ứng dụng công nghệ kỹ thuật số trong đào tạo KTS ở nước ta

Hiện nay, việc ứng dụng CNKTS trong mô hình giảng dạy và đào tạo KTS ở nước ta còn rất hạn chế và vẫn chưa được áp dụng rộng rãi vì nó không hề đơn giản. Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan và chủ quan: Bị giới hạn trong nhiều khuôn khổ về cơ chế quản lý, tài chính, nguồn nhân lực, khung chương trình, sự định hình phong cách giảng dạy truyền thống.

Hầu hết các cơ sở đào tạo chưa xây dựng chương trình đào tạo phục vụ quy trình thiết kế trên cơ sở mô hình thông tin xây dựng (Building Information Modeling – BIM). Các trường hiện nay chưa có chương trình, giáo trình đào tạo gắn kết với chương trình thiết kế kiến trúc trên cơ sở áp dụng BIM, điều đó sẽ khó cho sinh viên kiến trúc khi ra trường có thể hội nhập và thực hiện công việc thiết kế ngay được. Do vậy đặt ra yêu cầu: Liên kết đào tạo với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và hợp tác quốc tế cũng là một hướng đi quan trọng cần đạt được. Đây chính là yếu tố then chốt để kết nối trong thời kỳ CNKTS nhằm đáp ứng các yêu cầu đối với nguồn nhân lực của xã hội. Điều này đòi hỏi các cơ sở đào tạo KTS phải xây dựng hoàn chỉnh và đồng bộ quy trình đào tạo trên cơ sở mục tiêu và chuẩn đầu ra. Mặt khác, việc liên kết đào tạo với các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, hợp tác quốc tế cũng là cơ hội để chia sẻ, khai thác công nghệ, sử dụng tài nguyên và cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại.

Trung tâm hòa nhạc Walt Disney Los Angeles, Bang California, Hoa Kỳ (2004). Gehry Partners đã quyết định sử dụng CATIA, (Computer Aided Three Dimensional Interactive Application, – Xử lý tương tác trong không gian ba chiều có sự hỗ trợ của máy tính ) nhằm hạn chế những mâu thuẫn giữa các hệ kết cấu khác nhau. 

Mặc dù CNKTS mới được áp dụng trong thiết kế kiến trúc trong thời gian ngắn, nhưng sự tác động và chi phối của nó tới lĩnh vực kiến trúc nói chung và đào tạo KTS nói riêng đang ngày càng trở nên rõ nét. Từ những bản vẽ thiết kế ý tưởng và bản vẽ kỹ thuật ở giai đoạn đầu đến mô hình 3D và xử lý hình ảnh đến hoạt hình tới thực tế ảo (virtual reality VR) và thiết lập mô hình thông tin xây dựng (BIM) cho thấy CNKTS không làm suy yếu mà còn trợ giúp tích cực cho các hoạt động sáng tạo của KTS.

Đào tạo kiến trúc ở nước ta đang trải qua giai đoạn khó khăn trong một thị trường chuyên nghiệp giàu tính cạnh tranh. Việc phổ cập hóa đào tạo kiến trúc, sự đa dạng ngày càng tăng của nhiều ngành học mới và sự phát triển nhanh chóng của CNKTS là những lý do chính đòi hỏi phải có sự thay đổi trong chiến lược và triết lý trong đào tạo. Để công việc đào tạo KTS trở nên toàn diện và bền vững hơn, đáp ứng nhu cầu của xã hội trong thời đại công nghiệp 4.0, các trường đào tạo kiến trúc cần gắn đào tạo với CNKTS, qua đó cải tiến chương trình giảng dạy, cải tạo và nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ, và tăng cường quan hệ hợp tác Quốc tế.